Toàn cảnh
Chữ senāsana (sàng tọa) nghĩa đen là “chỗ nằm và chỗ ngồi”, gồm chỗ ở và đồ đạc trong đó. Chữ vatta (phận sự) là những điều nên làm và cách làm trong từng hoàn cảnh. Bài này theo ba chương:
| Chương (bản Indacanda) | Nội dung | Trong bài |
|---|---|---|
| Tiểu Phẩm II, Chương VI: Chương Sàng tọa (Senāsanakkhandhaka) | chỗ ở, đồ đạc, tài sản của Tăng, thứ tự hạ lạp, các vị chấp sự | Phần 2–4 |
| Tiểu Phẩm II, Chương VIII: Chương Phận sự (Vattakkhandhaka) | mười bốn phận sự | Phần 5–8 |
| Đại Phẩm I, Chương I: Chương Trọng yếu | thầy tế độ, thầy dạy học | Phần 8 |
Mười bốn phận sự
| # | Phận sự (Indacanda) | Pāli | Phần |
|---|---|---|---|
| 1 | Phận sự của vị vãng lai | āgantukavatta | 5 |
| 2 | Phận sự của vị thường trú | āvāsikavatta | |
| 3 | Phận sự của vị xuất hành | gamikavatta | |
| 4 | Phận sự của việc tùy hỷ | anumodanavatta | 6 |
| 5 | Phận sự ở chỗ thọ thực | bhattaggavatta | |
| 6 | Phận sự của vị đi khất thực | piṇḍacārikavatta | |
| 7 | Phận sự của vị ngụ ở rừng | āraññikavatta | |
| 8 | Phận sự ở nơi cư ngụ | senāsanavatta | 7 |
| 9 | Phận sự ở nhà tắm hơi | jantāgharavatta | |
| 10 | Phận sự ở nhà vệ sinh | vaccakuṭivatta | |
| 11 | Phận sự đối với thầy tế độ | upajjhāyavatta | 8 |
| 12 | Phận sự đối với đệ tử | saddhivihārikavatta | |
| 13 | Phận sự đối với thầy dạy học | ācariyavatta | |
| 14 | Phận sự đối với học trò | antevāsikavatta |
Theo BMC, Tạng Luật không định tội cho việc không làm các phận sự; Chú giải định dukkaṭa khi bỏ qua vì thiếu tôn kính. Một số điều cụ thể trong các phận sự (như rửa sạch sau khi đi vệ sinh, nhà vệ sinh theo thứ tự đến) có tội dukkaṭa riêng.
Mỗi thẻ trích nguyên văn Tạng Luật bản Việt của Tỳ-khưu Indacanda, kèm bản Pāli Mahāsaṅgīti (SuttaCentral); phần bình giải theo The Buddhist Monastic Code II (Ṭhānissaro Bhikkhu), các chương Lodgings, Monastery Buildings & Property, Respect, Protocols.
Chỗ ở
Tài sản của Tăng
Chỗ ở và đồ đạc đã dâng cho Tăng thì thuộc về Tăng bốn phương, hiện tại và vị lai; các vị đang ở chỉ là người giữ gìn và sử dụng.
Cúng dường Tăng và cúng dường riêng Tỳ-khưu Hộ Pháp
Thí chủ có thể dâng riêng một vị (pāṭipuggalikadāna) hay dâng Tăng (saṅghikadāna). Vật đã dâng Tăng thì thuộc về Tăng như các thẻ ở trên. Kinh Phân Biệt Cúng Dường kể bảy loại cúng dường Tăng:
“Bố thí cho cả hai Tăng chúng với đức Phật là vị cầm đầu…”
“Bố thí cho cả hai Tăng chúng, sau khi đức Phật đã nhập diệt…”
“Bố thí cho chúng Tỷ-kheo Tăng…”
“Bố thí cho chúng Tỷ-kheo ni…”
- xin Tăng chỉ định cho một số Tỷ-kheo và Tỷ-kheo-ni;
- xin Tăng chỉ định cho một số Tỷ-kheo;
- xin Tăng chỉ định cho một số Tỷ-kheo-ni.
Trung Bộ, Kinh Phân Biệt Cúng Dường (MN 142) — HT. Thích Minh Châu dịch.
HT. Hộ Pháp (Tìm Hiểu Phước Bố Thí) ghi: ngày nay chỉ còn hai cách, là dâng chư Tỳ-khưu Tăng (loại 3) và dâng một số Tỳ-khưu đại diện Tăng (loại 6). Thí chủ bạch với vị quản Tăng: “Kính bạch Đại Đức, con xin kính thỉnh 1 vị Tỳ khưu Tăng”
; vị nào được chỉ định thì vị ấy đại diện chư Tăng thọ thí. Điều quan trọng là “tâm của thí chủ hướng đến cúng dường chư Tăng, không phải hướng đến một cá nhân thọ thí nào.”
Bốn sự thanh tịnh của cúng dường
| Người nhận giữ giới | Người nhận theo ác giới | |
|---|---|---|
| Người cho giữ giới | thanh tịnh bởi cả người cho và người nhận | thanh tịnh bởi người cho |
| Người cho theo ác giới | thanh tịnh bởi người nhận | không thanh tịnh bởi bên nào |
Kinh dạy: “…người cho giữ giới, theo thiện pháp; và người nhận cũng giữ giới, theo thiện pháp.”
Đó là cúng dường thanh tịnh cả hai phía (MN 142). Bài 16 học thêm về dâng y Kathina, một cách cúng dường Tăng đặc biệt.
Thâm niên và sự đảnh lễ
- Con long tượng:
“…khi tôi còn nhỏ tôi thường để cây đa này ở giữa hai chân rồi bước qua, ngọn cây chạm vào bụng của tôi.”
- Con khỉ:
“…khi tôi còn nhỏ tôi thường ngồi trên mặt đất nhai đọt non của cây đa này.”
- Chim đa đa:
“…tôi đã ăn trái cây rồi đại tiện ở chỗ này, từ đó cây đa này đã được sanh ra.”
Nó có trước cả cây đa nên lớn nhất; hai bạn kính trọng nó. Trong Tăng cũng vậy: chỗ ngồi, nước uống, vật thực tốt nhất theo thâm niên.
Ba bậc theo tuổi hạ Tỳ-khưu Hộ Pháp
Qua một mùa an cư, vị Tỳ-khưu được tính thêm một tuổi hạ. Ngay trong phần phân tích từ ngữ của Giới bổn đã có ba bậc: “…là vị trưởng lão (trên 10 năm tỳ khưu), hoặc là vị mới tu (dưới 5 năm), hoặc là vị trung niên (trên 5 năm)…”
HT. Hộ Pháp (Gương Bậc Xuất Gia, mục “Phẩm vị trong Phật giáo”) ghi rõ hơn:
| Bậc | Pāli | Tuổi hạ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tân Tỳ-khưu | nava | dưới 5 hạ | còn phải sống nương nhờ thầy để học Luật và Pháp (Bài 15) |
| Trung đức | majjhima | từ 5 đến dưới 10 hạ | |
| Đại đức | thera (anuthera) | từ 10 đến 19 hạ | đủ mười hạ mới được làm thầy cho người nương nhờ |
| Đại trưởng lão | mahāthera | từ 20 hạ trở lên |
- Hạ bằng nhau thì tính theo tháng, ngày, giờ thọ Tỳ-khưu: vị thọ trước là vị lớn.
- Hai, ba vị thọ cùng một lúc (Bài 15) thì xếp vị lớn tuổi đời trước; tên vị nào được tụng trước trong lời tuyên ngôn thì vị ấy là vị lớn.
- Cách xưng hô: vị nhỏ hạ gọi vị lớn hạ là Bhante (Bạch Đại đức); vị lớn gọi vị nhỏ là Āvuso (Này Pháp đệ).
- Ba loại Thera: jātithera (bô lão do sống lâu hay dòng dõi cao quý), dhammathera (có giới trong sạch, đa văn, chứng thiền hay A-la-hán; đủ một chi cũng được gọi như vậy), sammutithera (gọi “Đại đức” theo quy ước, vì lòng kính trọng).
Khách và chủ
- Vị vãng lai đến cổng:
“…nên tháo dép ra, để dưới thấp, giũ sạch, rồi cầm lấy, hạ dù xuống, cởi đầu trần…”
- Cầm dép đi vào nghiêm trang, đảnh lễ vị thường trú thâm niên hơn, hỏi chỗ ở.
- Vị thường trú
“…nên sắp xếp chỗ ngồi. Nên đem đến nước rửa chân, ghế kê chân, tấm chà chân.”
rồi rước y bát. - Chỉ chỗ ở, nước uống, khu vực đi khất thực, chỗ vệ sinh và quy định của Tăng.
Thọ thực, khất thực, ở rừng
Nơi ở, nhà tắm, nhà vệ sinh
Thầy và trò · thử phán xét
⚖️ Thử phán xét — 10 tình huống
Nên hay không nên? Các tình huống dựa trên Tạng Luật và BMC; trong thực tế, xin hỏi chư Tăng thông Luật và theo truyền thống của Tăng đoàn mình.
Làm tròn phận sự là làm tròn giới
Chương Phận sự khép lại bằng những câu kệ nối việc nhỏ hằng ngày với mục đích tối hậu của đời sống xuất gia:
79. Trong khi không làm tròn phận sự thì không đầy đủ về giới, vị có giới không trong sạch, có tuệ kém, không có được nhất tâm.
80. Với tâm bị xáo trộn, không trụ một điểm, không nhìn thấy Pháp một cách đúng đắn, trong khi không nhìn thấy Chánh Pháp, không hoàn toàn thoát khỏi khổ đau.
81. Trong khi làm đầy đủ phận sự, thì cũng làm đầy đủ về giới, là vị có giới thanh tịnh, có tuệ, đạt được luôn cả nhất tâm.
82. Tâm không bị xáo trộn, trụ một điểm, nhìn thấy rõ Pháp một cách đúng đắn, trong khi bản thân nhìn thấy Chánh Pháp, vị ấy hoàn toàn thoát khỏi khổ đau.
83. Chính vì điều ấy, người con trai sáng suốt của đấng Chiến Thắng, nên làm đầy đủ phận sự, lời giáo huấn của đức Phật tối thượng, từ đó hãy đi đến Niết Bàn.
Bài sau học về Tăng sự, cương giới và truyền giới: Tăng làm việc chung như thế nào, ở đâu, và một người trở thành Tỳ-khưu ra sao.
Thẻ thuật ngữ & trắc nghiệm
Thẻ thuật ngữ Pāli — bấm để lật
Trắc nghiệm 15 câu
✍️Bài tập Bài 14 — 65 câu, 8 dạng bàiTrắc nghiệm · Chọn nhiều · Đúng/Sai · Tình huống · Điền từ · Nối cặp · Sắp xếp · Phân loạiLàm bài tập →Tài liệu tham khảo
- Tỳ-khưu Indacanda (dịch), Tạng Luật – Tiểu Phẩm II (Chương VI: Sàng tọa; Chương VIII: Phận sự) và Đại Phẩm I (Chương I: Trọng yếu), tamtangpaliviet.net.
- Ṭhānissaro Bhikkhu, The Buddhist Monastic Code II, các chương Lodgings, Monastery Buildings & Property, Respect, Protocols, dhammatalks.org — phần bình giải.
- Bản Pāli Mahāsaṅgīti các Thiên (Cullavagga, Mahāvagga), SuttaCentral.
📚 Mở Thư viện: đọc hoặc tải trọn các sách này →